آموزشی آموزش نقد ادبیات / انجمن پاتوق رمان

[مآه بانو]

در رابطه با عنوان، مقدمه، و نگارش در پست‌های بالا که ارکان دلنوشته را توضیح دادیم، این موارد هم آمده بود، که این سه رکن در نقد دلنوشته و شعر هیچ فرقی باهم ندارند.

 

[مآه بانو]

رکن سوم: انتخاب و ترکیب کلمات:

یه شاعر چه زمان اثرش رو می‌شه شعر نام‌گذاری کرد؟
اصلا یه آهنگی، یه ریتمی داشته باشه دیگه؟
پس این رکن می‌خواد این رو بهمون بگه که شاعر چه کلماتی رو انتخاب کرده؟ و ترکیب کلمات به چه صورت بوده؟ آیا کلماتی که انتخاب کرده اصلا به وزن شعر می‌خوره؟ اصلا ترکیب‌های که انتخاب کرده وزن شعر رو خراب نمی‌کنن؟
و یه موردی که خیلی به چشم میاد!
دلنوشته و شعر یک متن ساده نیستن که تو هر کلمه‌ای به ذهنت میاد توش قرار بدی و بگی بابا مهم اینه پیام رو برسونم؛ نه! یک شعر یا دلنوشته باید ظرافت داشته باشه، باید کلماتی که توش به کار برده می‌شه باعث زیباتر شدن اثر بشه و صد البته باید بار معنایی خاصی داشته باشه تا مخاطب رو به احساساتی که تو اثرتون هست وارد کنه.
پس در نتیجه موقع نوشتن یک شعر باید شاعر به موارد زیر دقت کنه:

1- کلمه‌ای که انتخاب می‌کنم چه بار معنایی داره؟ آیا می‌تونم از مترادف‌های اون برای زیباتر شدن استفاده کنم؟
2- کلمات و تراکیبی که به کار می‌برم اصلا به وزن شعرم می‌خوره؟
3- بیتی که نوشتم اصلا معنا و مفهوم داره؟ یا نیازه از موقوف‌المعانی استفاده کنم؟


پس یه منتقد موقع نقد کردن این رکن باید به چه چیز‌هایی توجه کنه؟

• کلمات استفاده شده ساده‌ان، یا برای استفاده از اون ها تفکر شده کلمات خاص آورده شده؟​
• تراکیب استفاده شده ساده است، یا با استفاده از آرایه‌های ادبی و جا به جایی ارکان بهشون ریتم داده شده؟​
• تراکیب مفهوم و معنا دارن یا فقط برای موزون شدن اثر آورده شده؟​
• بیتی که نوشته شده از مفهوم و معنایی برخوردار هست؟​
• ( در صورت موقوف المعانی بودن ) چند بیت پیوسته معنای کاملی رو میدن؟​

موقوف المعانی: به زبان ساده بخوام بگم زمانی هستش که شاعر میاد در سه بیت به هم چسبیده مفهوم معنا رو میگه، یعنی با خوندن یک بیت نمی‌تونی کامل مفهوم و معنا رو بفهمی باید هر چند بیت پیوسته رو بخونی.
مثال:

( گر تو خواهی به وصالم برسی
باید این لحظه بی خوف و درنگ
روی و سینهٔ تنگش بدری
دل برون آری از آن سینهٔ تنگ )

 

[مآه بانو]

رکن چهارم: نکات ادبی

نکات ادبی در کل موارد زیر رو شامل میشه:

1. آرایه‌ها
2. بافت شعر
3. خلاقیتی که شاعر در شعرش به کار برده

آرایه‌ها:

از کلاس سوم دبستان تا...دوازهم، در درس زبان فارسی با آرایه‌های متفاوت آشنا شدین، البته تمام آرایه‌ها نه! ولی آرایه‌های پرتکرار و مهم رو خوندین و کاربردش رو آموزش دیدیم.
خوب می‌دونیم در متونی که از آرایه‌های ادبی استفاده شده چقدر زیبایی و تاثیر گذاری متن بیشتر از متون ساده و نوشتاری هستش.
همون‌طور که در رکن قبل هم گفتم، شعر و دلنوشته یک متن آموزشی و علمی نیست که هرچی به ذهنت اومد بنویسی، برای این دو باید تفکر به خرج داد تا تاثیرگذاری و زیبایی متن که مهم‌ترین نکته است به چشم بیاد.
پس استفاده از آرایه در بطن متن از مهم‌ترین نکات و پر امتیاز ترین در نقد تگ ( نقد سطح ) خواهد بود.


بافت شعر:

بافت شعر به معنای این هستش که شعر تو یک دسته، یا هر بار یک سازی زدی؟
یعنی چی؟
اولش میای اعلام می‌کنی متنت اجتماعیه، مشکلات اجتماع رو می‌خوای بگی، بعد یهو متنت از عاشقانه‌های خسرو و شیرین سر در میاره! خوب این کاملا غلطه، مخاطب بنده خدا گیج می‌زنه.
یا اومدی اوایل هر پستت رو ادبی گذاشتی، مخاطب رفته تو فاز ادبی بعد یهو میای محاوره می‌کنی! خوب کل حس و حال مخاطب رو می‌پرونی.
در بافت شعرت از مفاهیم ثقیل استفاده کردی که مخاطب رو به فکر و چالش بکشه یا درکل هرچی به ذهنت اومده نوشتی و متنت کلا هیچ چالش و تفکری رو نیازمند نیست! ( البته ناگفته نماند اشعاری داریم که خیلی روان نوشته شدن و نیاز به تعقل ندارن چون مفهومشون شفافه، ولی مفهومی که تو درک می‌کنی خودش ذهنت رو مشغول می‌کنه که این همون توانایی شاعر تو نوشتنه )
درکل این قسمت میگه، هر فرمونی رو پیش گرفتی تا تهش با همون برو.

خلاقیت:

این قسمت همون فاز کلیشه‌ای دلنوشته است!
مثلا پونصد نفر اومدن از غم عشق و عاشقی نوشتن
ده هزار نفر اومدن از گرونی نوشتن
دویست هزار نفر اومدن ممکلت به سخره گرفتن و نوشتن.
دیگه تو نیا این کارا رو کن، موضوع جدیدی پیدا کن یا اگر می‌خوای با این موضوعات بری، حداقل نوشتارت متفاوت باشه به طوری که مخاطب با اینکه موضوع براش تکراریه ولی متنت براش جالب باشه و جذبش کنه.


درکل منتقد باید برای نقد این رکن به چه چیزهایی اهمیت بده:

• در متن از آرایه استفاده شده؟
• آرایه‌های استفاده شده برای مجذوبیت و تاثیرگذاری بیشتر استفاده شده، یا الکی و بیش از حد به طوری که مخاطب رو از حوصله بندازه؟
• اصلا به درستی از آرایه استفاده شده؟
• پست ها باهم دیگه ( ژانرشون ) یکیه یا از مرگ و اندوه به عشق و وصال پریده شده؟
• درکل زاویه گویش بیت‌ها یکسانه؟ ( محاوره‌ای یا ادبیه؟ )
• شعر به طوریه که راحت میشه مفهوم رو فهمید؟ یا مخاطب رو به چالش می‌کشونه؟

 

[مآه بانو]

رکن ششم_پیام کلی شعر:


خوب از روی اسم رکن مشخصه « پیام کلی شعر » درکل شاعر باید تو مجموعه اشعارش یه مفهومی رو برسونه؛ مثلا یکی از عاشقی و دوران عاشقی میگه و پیامش از عشقه
یکی از دوران بی‌پولی میگه و خجل بودن والدین، یکی هم از دوران مدرسه.
هرکدوم پیامی دارن، پس اگه دقت کنیم باز بر می‌گردیم به اون قسمت بافت متن که گفتم باید متنتون یکسان باشه! پس یعنی اگه تو اون اشکال داشته باشید، صد در صد تو این رکن کلا امتیاز برای نقد تگ ( سطح اثر ) نمیارید.

مواردی که منتقد باید در نقد این رکن بهشون دقت کنه:

• پیام کلی شعر چیست؟​
• آیا در یکی از اشعار این پیام نقض شده؟ ( شعر خارج از پیام بوده یا نه )​
• شعر تنها یک پیام داشت یا چندین پیام در شعر مشاهده می‌شد؟​
• پیام اصلی شعر با ژانری که شاعر برگزیده هم‌خوانی دارد؟​

 

[مآه بانو]

رکن هفتم_نمای کلی شعر:

در این رکن اول بررسی میشه قالب شعر چیه؟ ( مثنوی، قطعه، غزل، شعر نو و... ) بعد اینکه قالب شعر مشخص شد، طبق اون میایم قافیه و ردیف رو بررسی می‌کنیم، تا ببینیم آیا شاعر به درستی از هر کدوم استفاده کرده یا نه؟
پس درکل برای این رکن اول باید شاعر دقت کنه طبق قالبی که عنوان کرده، ردیف و قافیه رو درست گذاشته یا نه.

منتقد در نقد این رکن باید به چه چیزهایی توجه داشته باشد؟

• قالبی که شاعر ذکر کرده درسته؟
• طبق قالب قواعد ادبی ( قافیه و ردیف ) به درستی گذاشته شده؟

 

[مآه بانو]

اینم از یه توضیح کوتاه درباره نقد ادبیات
هم شعر
هم دلنوشته

مدیریت تالار نقد:
arSHaVir.Srmst
مهتاب
​