آموزشی آرایه تلمیح چیست؟

[ترنم واژه ها]

آرایه تلمیح چیست و کاربردش چیست؟

در میان آرایه های لفظی و معنوی در شعر و ادب فارسی، یکی از تکنیک‌ها و آرایه های معنوی پر کاربرد، آرایه تلمیح است که با درک زیبایی و اثربخشی آن، لذت بیشتری از آثار ادبی که از این تکنیک استفاده کرده‌اند خواهید برد.

آرایه تلمیح چیست؟​

تلمیح در لغت به معنای «با گوشه چشم نگریستن» است، اما در ادبیات به آرایه ای می‌گویند که شاعر یا نویسنده در ضمن نوشته اش به داستانی معروف، مثل، آیه، یا حدیثی اشاره داشته باشد.
به لفظ «اشاره» در تعریف آرایه تلمیح دقت کنید، زیرا نشان دهنده ی آن است که عین ضرب المثل،آیه یا داستان گفته نمی‌شود، بلکه تنها به آن اشاره می‌شود.
نکته: در صورتی که عین عبارت یک آیه یا ضرب المثل یا شعری از شاعر دیگر، در میان کلام یک نویسنده و شاعر بیاید، به آن آرایه تضمینی می‌گویند نه تلمیح

 

[ترنم واژه ها]

مثال برای آرایه تلمیح​

تلمیح در شعر مولوی​

بنمای رخ که باغ و گلستانم آرزوست
بگشای لب که قند فراوانم آرزوست
یعقوب وار وا اسفاها همی‌زنم
دیدار خوب یوسف کنعانم آرزوست
زین همرهان سست عناصر دلم گرفت
شیر خدا و رستم دستانم آرزوست

تلمیح در شعر سعدی​

پسر نوح با بدان بنشست
خاندان نبوتش گم شد

سگ اصحاب کهف روزی چند
پی نیکان گرفتت و مردم شد

تلمیح در شعر حافظ​

آسمان بار امانت نتوانست کشید
قرعه کار به نام من دیوانه زدند

مثال از شاعران دیگر​

آن که حبّ وطن نداشت به دل
مرده زان خوب‌تر به باور من

تاثیر آرایه تلمیح در ادبیات​

ساختار تلمیح همچون ساختار تشبیه است و در ابیاتی که تلمیح به کار رفته می‌توان مفهوم «این شبیه آن» را مشاهده کرد. همچنین تلمیح در شعر فارسی، می‌تواند با مراعات نظیر همراه باشد. به عنوان مثال در بیت:

یعقوب وار وا اسفاها همی‌زنم
دیدار خوب یوسف کنعانم آرزوست

• هم تشبیه را می‌توان دید => همچون یعقوب از دوری عزیز خود غمگینم و صحبت عزیزی همچون یوسف را آرزو دارم.
• هم مراعات نظیر: (یعقوب، یوسف، کنعان)

شاعر با آرایه تلمیح؛ با بیان یک حدیث یا حکایت آشنا به سخن خود اعتبار بیشتری می‌بخشد و در ذهن خواننده یا شنونده، آشنایی ایجاد می‌کند.